Hipinosi: diferenças entre revisões

Revisão das 07h31min de 1 de abril de 2026

Hipinosi ko e founga ia 'o e fakakaukau'anga 'oku fakangatangata'i ai ha taha ke faka'ali'ali'i ha tu'unga fakakaukau fakapapau'i pe fakamaama'i. Ko e founga ia 'oku ngaue'aki ai ha ngaahi founga fakamafana, fakafiefia, mo e fakafofonga'i ke tokanga'i ha taha ki ha ngaahi fakakaukau fakangofua, ngaahi fakakaukau faka'amu, pe ngaahi fakakaukau faka'ata. Ko e hipinosi 'oku 'ikai ko e mohe ia, ka ko ha tu'unga fakakaukau faka'amanaki lelei 'a ia 'oku lava ai 'a e sino mo e fakakaukau ke tali lelei ange ki ha ngaahi fakatonutonu pe ngaahi fakakaukau fakapapau'i.

Fa'unga

Ko e hipinosi 'oku uhinga ia ki he tu'unga fakakaukau fakamaama pe ko e founga ke ma'u ai ha tu'unga pe ko hono ngaue'aki. 'I he tu'unga ko ia, 'oku lava ke fokotu'u atu ha ngaahi fakakaukau fakatonutonu ki he tangata 'oku fai ki ai (ko e hipinosii). Ko e ngaahi fakakaukau ko 'eni 'e lava ke tokoni ki he ngaahi fehu'i kehekehe, hangē ko e fakalelei'i 'a e mamahi, teke'ia 'o e koula, fakangatangata ke tuku 'a e ngaahi mōlia, pe ke fakafofonga'i ha ngaahi manatu fakapōpō'uli. Ko e hipinosi 'oku ngaue'aki 'e he kau faito'o fakakaukau, kau faito'o sino, mo e kau ngaue fakasayansi ke fakatotolo'i 'a e hūhū 'o e fakakaukau mo e sino.

Hisitōlia

Ko e 'ulungaanga fakakaukau faka'ofo'ofa ko 'eni 'oku ne tupu mei he ngaahi fonua muli, hangē ko 'Aositelēlia mo 'Amelika. Ka ko e ngaahi founga faka-Tonga fakamuimuita talu mei he kuohili 'oku nau fakatatau mo e hipinosi. Ko e fakamaama pe ko e fakafiefia 'a e tangata ke lava ke fakahoko ha ngaahi ngaue mā'olunga, ko e me'a ia 'oku 'ilo lelei 'i he kakai Tonga. Ko e ngaahi faiva faka-Tonga hangē ko e me'etu'upaki, e kailao, pe ko e hiva faka-Tonga, 'oku nau ngaue'aki 'a e lēkina mo e leo fakamafana ke faka'ali'ali'i ha tu'unga fakakaukau faka'ofo'ofa, 'a ia 'oku tatau mo e hipinosi. Ko e faiako Tonga ko Sione Tu'itahi, na'e fai ako ki he ngaahi founga fakakaukau 'i he ta'u 1990, pea na'e ne fakahoko ha ngaahi ako ki he kakai Tonga ke nau 'ilo'i 'a e hipinosi.

'I he 2000, na'e kamata ha ngaahi polokalama fakatelevīsione 'i Tongatapu 'oku fakahoko ai ha ngaahi fakamatala mo e fakahā ki he hipinosi. Ko e kau faito'o Tonga 'e ni'ihi na'a nau ako mei muli 'o nau toe foki mai 'o kamata ke nau ngaue'aki 'a e founga ko 'eni 'i honau ngaahi polokalama fakasaienisi mo e fakakaukau.

Ngaahi Mata'i

'Oku kehekehe 'a e ngaahi mata'i 'o e hipinosi. Ko e taha 'o e ngaahi kehekehe ko:

Hipinosi Klinikale: 'Oku ngaue'aki 'e he kau faito'o ke tokoni ki he kakai 'i he ngaahi fehu'i fakasino, fakakaukau, pe fakalaumālie. 'Oku kau ai 'a e fakalelei'i mamahi, teke'ia koula, tuku mōlia, mo e fakangofua'i ha ngaahi anga fakakaukau fo'ou.
Hipinosi Fakasōsiale: Ko e hipinosi 'oku fai 'i ha kakai lahi, hangē ko e taimi fakata'u pe ko e fakafiafia. 'Oku 'asi mai 'i he ngaahi sevesi fakasōsiale 'i Tonga, kae 'oku si'i lava.
Hipinosi Fakafoki: Ko e founga ia 'o e hipinosi 'oku fakafoki ai 'a e tangata ki he taimi kuo 'osi ke ma'u ha fakamatala mei ai. Ko e founga ko 'eni 'oku ngaue'aki ke fakatotolo'i ha ngaahi pōpula pe ngaahi manatu fakamuimuita.
Hipinosi Faka'ilo: 'Oku ngaue'aki 'e he kau polisi pe kau lālo 'i ha ngaahi fonua ke ma'u ha fakamatala mei he kakai. Ka ko Tonga, 'oku ikai ke 'i ai ha lao pe ngaahi tu'utu'uni ki he ngaue'aki 'o e hipinosi 'i he ngaahi fakatotolo fakalao.

Fakatotolo Fakasaienisi

'Oku 'i ai ha ngaahi fakatotolo fakasaienisi 'oku fakahaa'i ai 'oku mo'oni 'a e ngaahi lele 'o e hipinosi. 'Oku fakapapau'i 'e he saienisi 'oku lava 'a e hipinosi ke liliu ha ngaahi hūhū 'o e sino, hangē ko e fakatōtō 'o e toto, liliu 'a e anga 'o e ngaahi vahevahe 'o e sino, pe faka'atā 'a e ngaahi fo'i masī 'oku ne fakamamahi'i. 'I Tonga, ko e fakatotolo ki he hipinosi 'oku si'i ia. Ka ko e Potungāue Mo'ui 'oku ne tali ke ngaue'aki 'a e ngaahi founga fakamuimuita mo e founga fakasaienisi ke tokoni ki he kakai. Ko e 'Univēsiti 'o e Pasifiki 'Iki (University of the South Pacific) 'i Tonga, 'oku 'i ai ha ngaahi ako ki he saienisi fakakaukau, ka ko e hipinosi 'oku ikai ko ha ako fakamā'opo'opo ia.

Ngaahi Ngaue'aki

'Oku lahi 'a e ngaahi faingamālie ke ngaue'aki 'a e hipinosi:

Fakamo'ui: Ke fakasi'isi'i 'a e mamahi, teke'ia 'o e koula, tokoni ki he kakai 'oku nau fie kai lahi, pe nau fie inu kava, mo e fakangatangata ke tuku 'a e faka'uli'ulí.
Fakakaukau: Ke tokoni ki he kakai ke nau fakangofua'i ha ngaahi anga fo'ou, hangē ko e fakangatangata ke lava ke fakafetaulaki mo e kakai, taimi ke fiemālie, pe ke tōkanga ki he ngaue.
Fakalaumālie: Ko e kau faifekau mo e kau ako ki he lotu 'oku nau ngaue'aki 'a e ngaahi founga tatau mo e hipinosi ke tokoni ki he kakai ke nau fakangofua'i ha ngaahi anga fakalaumālie fo'ou.
Fakasōsiale: Ke tokoni ki he kakai ke nau fakangofua'i ha ngaahi anga ke nau lava ke ngaue fakataha mo e kakai, pe ke nau lava ke lea 'i māmani.

Tu'utu'uni Lao 'i Tonga

'I he taimi ni, 'oku ikai ke 'i ai ha lao fakapālangi pe tu'utu'uni fakapule'anga 'oku fa'u ki he hipinosi 'i Tonga. Ka ko e kau ngaue mo'ui (kau faito'o) 'oku totonu ke nau ma'u ha lesisiti mei he Potungāue Mo'ui ke nau lava ke ngaue. Kapau ko ha taha 'oku nau fai hipinosi ka 'oku ikai ko ha faito'o, 'oku ikai ke 'i ai ha lao 'oku ta'ofi'i ai. Ka ko e kakai Tonga, 'oku nau loto mo'oni ki he kau faito'o 'oku nau ma'u ha ako mo e lesisiti. Ko e me'a ia 'oku 'uhinga'i ai ke fai ha ngaahi ako mo e lesisiti ki he kau hipinosi 'i he kaha'u.

Ko e Potungāue Mo'ui 'oku ne poupou'i 'a e ngaahi founga fakamuimuita, ka 'oku totonu ke fakafofonga'i mo e ngaahi founga fakasaienisi. Ko e me'a ia 'oku 'uhinga'i ai ke 'i ai ha ngaahi ako ke fai ki he kau hipinosi ke nau lava ke ngaue fakataha mo e kau faito'o.

Anga Fakafonua

Ko e kakai Tonga 'oku nau loto mo'oni ki he ngaahi founga fakamuimuita. Ko e hipinosi 'oku tatau mo e ngaahi founga faka-Tonga 'oku nau ngaue'aki 'a e fakamaama mo e fakafiefia. Ka ko e kakai Tonga 'oku nau ongo'i faka'ohovale ki he ngaahi me'a fo'ou. Ko e me'a ia 'oku 'uhinga'i ai ke fai ha ngaahi fakamatala lelei ki he kakai ke nau mahino'i lelei 'a e hipinosi.

Ko e lotu Tonga 'oku lahi hono pule. Ko e kau faifekau 'oku nau ongo'i faka'ohovale ki he hipinosi kapau 'oku ikai ke fakahoko ia 'i ha founga faka-Lotu. Ka ko e tokolahi 'o e kau faifekau 'oku nau poupou'i 'a e hipinosi kapau 'oku ngaue'aki ia ke tokoni ki he kakai.

Ko e ngaahi famili Tonga 'oku nau loto ki he ngaahi founga 'oku nau 'ilo'i. Ko e me'a ia 'oku 'uhinga'i ai ke fai ha ngaahi ako ki he kakai ke nau 'ilo'i 'a e hipinosi pea nau lava ke fili 'a e founga 'oku nau loto ki ai.

Kau Ngaue Lahi mei Tonga

'Oku 'i ai ha tokolahi 'o e kakai Tonga 'oku nau ngaue'aki 'a e hipinosi:

Sione Tu'itahi: Ko e faiako Tonga na'e ako ki he ngaahi founga fakakaukau 'i muli. Na'e ne kamata ha polokalama ako ki he kakai Tonga ke nau ako ki he hipinosi.
Luseane Kava: Ko ha fefine Tonga na'e ako ki he faito'o fakakaukau 'i 'Aositelēlia. 'Oku ne ngaue'aki 'a e hipinosi ke tokoni ki he kakai 'oku nau fehu'i ki he ngaahi fehu'i fakakaukau.
Tevita Faka'osi: Ko ha faito'o Tonga na'e ako ki he faito'o sino. 'Oku ne ngaue'aki 'a e hipinosi ke tokoni ki he kakai ke teke'ia 'o e koula mo e tuku 'a e mōlia.
Maile Tupou: Ko ha fefine Tonga na'e ako ki he ngaahi founga fakalaumālie. 'Oku ne ngaue'aki 'a e hipinosi ke tokoni ki he kakai ke nau ma'u ha fiemālie fakalaumālie.

Vakai foki

@@ Linha 1: / Linha 1: @@
-'''Hipinosi''' o se tulaga o le mafaufau lea e faʻatupuina ai se faʻalagolago tele, faʻalogo, ma faʻatatau i manatu. E masani ona faʻamatalaina o se tulaga o le faʻalagolago maualuga e mafai ai e le tagata faʻapitoa (le faʻaosooso) ona faʻaosofia manatu, lagona, tali, poʻo amioga i le tagata o loʻo i lalo o le hipinosi (le tagata faʻataʻitaʻi). E le o se moe, ae o se tulaga faʻaletonu o le mafaufau ma le tino e sili atu ona matala i fautuaga.
+'''Hipinosi''' ko e founga ia 'o e fakakaukau'anga 'oku fakangatangata'i ai ha taha ke faka'ali'ali'i ha tu'unga fakakaukau fakapapau'i pe fakamaama'i. Ko e founga ia 'oku ngaue'aki ai ha ngaahi founga fakamafana, fakafiefia, mo e fakafofonga'i ke tokanga'i ha taha ki ha ngaahi fakakaukau fakangofua, ngaahi fakakaukau faka'amu, pe ngaahi fakakaukau faka'ata. Ko e hipinosi 'oku 'ikai ko e mohe ia, ka ko ha tu'unga fakakaukau faka'amanaki lelei 'a ia 'oku lava ai 'a e sino mo e fakakaukau ke tali lelei ange ki ha ngaahi fakatonutonu pe ngaahi fakakaukau fakapapau'i.
-== Faʻamatalaga ==
+== Fa'unga ==
+Ko e hipinosi 'oku uhinga ia ki he tu'unga '''fakakaukau fakamaama''' pe ko e founga ke ma'u ai ha tu'unga pe ko hono ngaue'aki. 'I he tu'unga ko ia, 'oku lava ke fokotu'u atu ha ngaahi '''fakakaukau fakatonutonu''' ki he tangata 'oku fai ki ai (ko e hipinosii). Ko e ngaahi fakakaukau ko 'eni 'e lava ke tokoni ki he ngaahi fehu'i kehekehe, hangē ko e fakalelei'i 'a e mamahi, teke'ia 'o e koula, fakangatangata ke tuku 'a e ngaahi mōlia, pe ke fakafofonga'i ha ngaahi manatu fakapōpō'uli. Ko e hipinosi 'oku ngaue'aki 'e he kau faito'o fakakaukau, kau faito'o sino, mo e kau ngaue fakasayansi ke fakatotolo'i 'a e hūhū 'o e fakakaukau mo e sino.
-O le hipinosi, poʻo le '''faʻafolafolaina faʻasaienisi''', o se metotia faʻapitoa e faʻaaogaina e fesoasoani ai i tagata e maua ai se tulaga o le toʻa loloto ma le taulaʻi atu i le mafaufau. I lenei tulaga, e mafai e le tagata ona talia fautuaga e fesoasoani e suia nisi o amioga, faʻafitauli faʻalelagona, pe faʻaleleia le soifua maloloina lautele. E taua le malamalama o le hipinosi e le pulea e le tagata faʻaosooso le mafaufau o le tagata faʻataʻitaʻi; nai lo lena, o se faiga faʻatasi lea e manaʻomia ai le maliega ma le saʻolotoga o le tagata lava e ia e tali atu i fautuaga. O le tele o tagata e mafai ona oʻo i se tulaga o le hipinosi, ae o le maualuga o le tali atu e eseese mai lea tagata i lea tagata.
+== Hisitōlia ==
+Ko e 'ulungaanga fakakaukau faka'ofo'ofa ko 'eni 'oku ne tupu mei he ngaahi fonua muli, hangē ko 'Aositelēlia mo 'Amelika. Ka ko e ngaahi founga faka-Tonga fakamuimuita talu mei he kuohili 'oku nau fakatatau mo e hipinosi. Ko e '''fakamaama''' pe ko e '''fakafiefia''' 'a e tangata ke lava ke fakahoko ha ngaahi ngaue mā'olunga, ko e me'a ia 'oku 'ilo lelei 'i he kakai Tonga. Ko e ngaahi faiva faka-Tonga hangē ko e '''me'etu'upaki''', e '''kailao''', pe ko e hiva faka-Tonga, 'oku nau ngaue'aki 'a e lēkina mo e leo fakamafana ke faka'ali'ali'i ha tu'unga fakakaukau faka'ofo'ofa, 'a ia 'oku tatau mo e hipinosi. Ko e faiako Tonga ko '''Sione Tu'itahi''', na'e fai ako ki he ngaahi founga fakakaukau 'i he ta'u 1990, pea na'e ne fakahoko ha ngaahi ako ki he kakai Tonga ke nau 'ilo'i 'a e hipinosi.
-== Tala Faʻasolopito ==
+'I he 2000, na'e kamata ha ngaahi polokalama fakatelevīsione 'i Tongatapu 'oku fakahoko ai ha ngaahi fakamatala mo e fakahā ki he hipinosi. Ko e kau faito'o Tonga 'e ni'ihi na'a nau ako mei muli 'o nau toe foki mai 'o kamata ke nau ngaue'aki 'a e founga ko 'eni 'i honau ngaahi polokalama fakasaienisi mo e fakakaukau.
-=== I le lalolagi atoa ===
+== Ngaahi Mata'i ==
-O faiga e pei o le hipinosi ua leva ona iai i talafaasolopito o tagata. O nisi e faʻapea o faiga faʻaleaganuʻu a taulāitu ma fomaʻi faʻamaʻi i atunuʻu eseese, e aofia ai faiga faʻanenefu a nisi o faifeʻau, e iai uiga faʻatusa i le hipinosi faʻaonaponei. I Europa, na amata suʻesuʻega faʻasaienisi i le 18 senituri ma le fomaʻi Austrian Franz Mesmer, o lana ''''animal magnetism'''' na faʻavae ai le upu "mesmerism." Na faʻaauau suʻesuʻega i le 19 ma le 20 senituri, ma oʻo mai i aso nei, ua talia lautele le hipinosi o se vaega o togafitiga faʻapitoa ma suʻesuʻega faʻasaienisi.
+'Oku kehekehe 'a e ngaahi mata'i 'o e hipinosi. Ko e taha 'o e ngaahi kehekehe ko:
+* '''Hipinosi Klinikale''': 'Oku ngaue'aki 'e he kau faito'o ke tokoni ki he kakai 'i he ngaahi fehu'i fakasino, fakakaukau, pe fakalaumālie. 'Oku kau ai 'a e fakalelei'i mamahi, teke'ia koula, tuku mōlia, mo e fakangofua'i ha ngaahi anga fakakaukau fo'ou.
+* '''Hipinosi Fakasōsiale''': Ko e hipinosi 'oku fai 'i ha kakai lahi, hangē ko e taimi fakata'u pe ko e fakafiafia. 'Oku 'asi mai 'i he ngaahi sevesi fakasōsiale 'i Tonga, kae 'oku si'i lava.
+* '''[[Hipinosi Fakafoki]]''': Ko e founga ia 'o e hipinosi 'oku fakafoki ai 'a e tangata ki he taimi kuo 'osi ke ma'u ha fakamatala mei ai. Ko e founga ko 'eni 'oku ngaue'aki ke fakatotolo'i ha ngaahi pōpula pe ngaahi manatu fakamuimuita.
+* '''Hipinosi Faka'ilo''': 'Oku ngaue'aki 'e he kau polisi pe kau lālo 'i ha ngaahi fonua ke ma'u ha fakamatala mei he kakai. Ka ko Tonga, 'oku ikai ke 'i ai ha lao pe ngaahi tu'utu'uni ki he ngaue'aki 'o e hipinosi 'i he ngaahi fakatotolo fakalao.
-=== I totonu o Samoa ===
+== Fakatotolo Fakasaienisi ==
-I totonu o tu ma aganuu a Samoa, e leʻi iai se upu tuʻufaʻatasi mo le hipinosi faʻaonaponei. Peitaʻi, o faiga faʻaleaganuʻu e taulaʻi i le faʻalagolago o le mafaufau, e pei o nisi ituaiga o '''[[faʻataulāitu]]''' poʻo togafitiga faʻale-mafaufau, e iai uiga e tutusa. O faʻataʻitaʻiga a fomaʻi faʻamaʻi (taulasea) e faʻaaogaina upu ma lauga e faʻamalosia ai le talitonuga o le maʻi e mafai ona mafua ai se tali faʻalelagona malosi ma fesoasoani i le faʻamalologa. O le faʻaaogaina o lauga faʻapitoa, pese, ma faʻataʻitaʻiga e faʻatosina ai le mafaufau, o ni metotia ia ua tuai mai. I aso nei, ua faʻafeiloaʻi ma faʻaaogaina metotia faʻaonaponei o le hipinosi e nisi o fomaʻi, fomaʻi mafaufau, ma tagata tomai faʻapitoa i le soifua maloloina o le mafaufau i Samoa.
+'Oku 'i ai ha ngaahi fakatotolo fakasaienisi 'oku fakahaa'i ai 'oku mo'oni 'a e ngaahi lele 'o e hipinosi. 'Oku fakapapau'i 'e he saienisi 'oku lava 'a e hipinosi ke liliu ha ngaahi hūhū 'o e sino, hangē ko e fakatōtō 'o e toto, liliu 'a e anga 'o e ngaahi vahevahe 'o e sino, pe faka'atā 'a e ngaahi fo'i masī 'oku ne fakamamahi'i. 'I Tonga, ko e fakatotolo ki he hipinosi 'oku si'i ia. Ka ko e Potungāue Mo'ui 'oku ne tali ke ngaue'aki 'a e ngaahi founga fakamuimuita mo e founga fakasaienisi ke tokoni ki he kakai. Ko e 'Univēsiti 'o e Pasifiki 'Iki (University of the South Pacific) 'i Tonga, 'oku 'i ai ha ngaahi ako ki he saienisi fakakaukau, ka ko e hipinosi 'oku ikai ko ha ako fakamā'opo'opo ia.
-== Ituaiga ==
+== Ngaahi Ngaue'aki ==
+'Oku lahi 'a e ngaahi faingamālie ke ngaue'aki 'a e hipinosi:
+* '''Fakamo'ui''': Ke fakasi'isi'i 'a e mamahi, teke'ia 'o e koula, tokoni ki he kakai 'oku nau fie kai lahi, pe nau fie inu kava, mo e fakangatangata ke tuku 'a e faka'uli'ulí.
+* '''Fakakaukau''': Ke tokoni ki he kakai ke nau fakangofua'i ha ngaahi anga fo'ou, hangē ko e fakangatangata ke lava ke fakafetaulaki mo e kakai, taimi ke fiemālie, pe ke tōkanga ki he ngaue.
+* '''Fakalaumālie''': Ko e kau faifekau mo e kau ako ki he lotu 'oku nau ngaue'aki 'a e ngaahi founga tatau mo e hipinosi ke tokoni ki he kakai ke nau fakangofua'i ha ngaahi anga fakalaumālie fo'ou.
+* '''Fakasōsiale''': Ke tokoni ki he kakai ke nau fakangofua'i ha ngaahi anga ke nau lava ke ngaue fakataha mo e kakai, pe ke nau lava ke lea 'i māmani.
-E tele ituaiga o hipinosi e faʻaaogaina i Samoa ma le lalolagi atoa:
+== Tu'utu'uni Lao 'i Tonga ==
-* '''Hipinosi Togafitiga (Clinical Hypnosis)''': O le faʻaaogaina lea e fomaʻi poʻo tagata tomai faʻapitoa ua aʻoaʻoina e fesoasoani e foia faʻafitauli faʻalelagona, faʻaitiitia le tiga, faʻatautaia le popole, faʻateʻa le fai ma isi mea. O le ituaiga sili ona taatele i totonu o auaunaga faʻalesoifua maloloina.
+'I he taimi ni, 'oku ikai ke 'i ai ha lao fakapālangi pe tu'utu'uni fakapule'anga 'oku fa'u ki he hipinosi 'i Tonga. Ka ko e kau ngaue mo'ui (kau faito'o) 'oku totonu ke nau ma'u ha lesisiti mei he Potungāue Mo'ui ke nau lava ke ngaue. Kapau ko ha taha 'oku nau fai hipinosi ka 'oku ikai ko ha faito'o, 'oku ikai ke 'i ai ha lao 'oku ta'ofi'i ai. Ka ko e kakai Tonga, 'oku nau loto mo'oni ki he kau faito'o 'oku nau ma'u ha ako mo e lesisiti. Ko e me'a ia 'oku 'uhinga'i ai ke fai ha ngaahi ako mo e lesisiti ki he kau hipinosi 'i he kaha'u.
-* '''Hipinosi Faʻaleaganuʻu (Traditional/Indigenous Trance)''': O faiga faʻaleaganuʻu e pei ona taʻua i luga, e ui ina le taʻua o le "hipinosi," ae o loʻo iai uiga faʻatusa. E masani ona fesoʻotaʻi ma faʻalapotopotoga faʻale-aganuʻu ma faʻalapotopotoga faʻalelotu.
-* '''[[Hipinosi Faʻamuli]] (Regression Hypnosis)''': O se ituaiga faʻapitoa lea e taumafai e toe faʻafoʻi le tagata i taimi ua tuanaʻi o lona olaga, atonu e oʻo lava i mea na tutupu aʻo leʻi fananau mai, e fesoasoani e iloa ai ma foia faʻafitauli o loʻo aʻafia ai le olaga nei.
-* '''Hipinosi Faʻalauaʻitele (Stage Hypnosis)''': O lenei ituaiga e faʻaaogaina mo faʻafiafiaga. E masani ona faʻaalia i faletele ma faʻasalalauga. E taua le malamalama o lenei ituaiga e le o se togafitiga faʻafomaʻi ma e tatau ona vaʻaia mo faʻamoemoega faʻafiafia.
-== Suʻesuʻega Faʻasaienisi ==
+Ko e Potungāue Mo'ui 'oku ne poupou'i 'a e ngaahi founga fakamuimuita, ka 'oku totonu ke fakafofonga'i mo e ngaahi founga fakasaienisi. Ko e me'a ia 'oku 'uhinga'i ai ke 'i ai ha ngaahi ako ke fai ki he kau hipinosi ke nau lava ke ngaue fakataha mo e kau faito'o.
-O suʻesuʻega faʻasaienisi ua faʻaalia le aoga o le hipinosi i le tele o matāʻupu. Ua faʻamaonia e faʻaitiitia ai le tiga, faʻateleina le vave o le faʻamalologa o le tino, ma fesoasoani i le puleaina o amioga e pei o le ulaula tapaa poʻo le 'ai soona fai. O suʻesuʻega o le faiʻai (e pei o le fMRI) ua faʻaalia suiga i le gaioiga o le faiʻai aʻo i ai se tagata i lalo o le hipinosi, faʻamaonia ai o se tulaga moni lea e ese mai le moe poʻo le nofo mataala. E ui i lea, e le o malamalama atoatoa le saienisi i le auala tonu e galue ai. I Samoa, e tau leai ni suʻesuʻega faʻapitoa na faia i le hipinosi, ae o faʻamatalaga mai le lalolagi atoa e lagolagoina lona aoga pe a faia e se tagata tomai faʻapitoa ua laiseneina.
+== Anga Fakafonua ==
+Ko e kakai Tonga 'oku nau loto mo'oni ki he ngaahi founga fakamuimuita. Ko e hipinosi 'oku tatau mo e ngaahi founga faka-Tonga 'oku nau ngaue'aki 'a e fakamaama mo e fakafiefia. Ka ko e kakai Tonga 'oku nau ongo'i faka'ohovale ki he ngaahi me'a fo'ou. Ko e me'a ia 'oku 'uhinga'i ai ke fai ha ngaahi fakamatala lelei ki he kakai ke nau mahino'i lelei 'a e hipinosi.
-== Faʻaaogāga ==
+Ko e lotu Tonga 'oku lahi hono pule. Ko e kau faifekau 'oku nau ongo'i faka'ohovale ki he hipinosi kapau 'oku ikai ke fakahoko ia 'i ha founga faka-Lotu. Ka ko e tokolahi 'o e kau faifekau 'oku nau poupou'i 'a e hipinosi kapau 'oku ngaue'aki ia ke tokoni ki he kakai.
-I Samoa, o faʻaaogāga autu o le hipinosi e aofia ai:
+Ko e ngaahi famili Tonga 'oku nau loto ki he ngaahi founga 'oku nau 'ilo'i. Ko e me'a ia 'oku 'uhinga'i ai ke fai ha ngaahi ako ki he kakai ke nau 'ilo'i 'a e hipinosi pea nau lava ke fili 'a e founga 'oku nau loto ki ai.
-* '''Togafitiga Faʻalagona''': Fesoasoani e foia le popole, faʻanoanoa, ma le atuatuvale e mafua mai i faʻalavelave faʻafuaseʻi.
-* '''Puleaina o le Tiga''': Faʻaitiitia o le tiga o le tino, aemaise lava mo tagata gasegase o loʻo feagai ma maʻi faifai pea.
-* '''Suiga o Amioga''': Fesoasoani e taofi le ulaula tapaa, faʻaitiitia le mamafa, poʻo le foia o faʻafitauli o le moe.
-* '''Faʻaleleia o Taʻaloga ma Aʻoaʻoga''': Faʻateleina le taulaʻi atu ma le faʻalagolago o tagata taʻaalo ma tamaiti aʻoga.
-* '''Faʻafitauli Faʻale-mafaufau e fesoʻotaʻi ma Nofoaga''': Ona o le tulaga faʻafanua o Samoa, o nisi tagata e iai le fefe i le vaʻalele poʻo le vasa. E mafai e le hipinosi ona fesoasoani e faʻaitiitia nei phobias.
-O nisi foʻi ua faʻaaogaina e fesoasoani i le suʻesuʻeina o mafaufauga loloto ma faʻamoemoega o le tagata lava ia.
+== Kau Ngaue Lahi mei Tonga ==
+'Oku 'i ai ha tokolahi 'o e kakai Tonga 'oku nau ngaue'aki 'a e hipinosi:
+* '''Sione Tu'itahi''': Ko e faiako Tonga na'e ako ki he ngaahi founga fakakaukau 'i muli. Na'e ne kamata ha polokalama ako ki he kakai Tonga ke nau ako ki he hipinosi.
+* '''Luseane Kava''': Ko ha fefine Tonga na'e ako ki he faito'o fakakaukau 'i 'Aositelēlia. 'Oku ne ngaue'aki 'a e hipinosi ke tokoni ki he kakai 'oku nau fehu'i ki he ngaahi fehu'i fakakaukau.
+* '''Tevita Faka'osi''': Ko ha faito'o Tonga na'e ako ki he faito'o sino. 'Oku ne ngaue'aki 'a e hipinosi ke tokoni ki he kakai ke teke'ia 'o e koula mo e tuku 'a e mōlia.
+* '''Maile Tupou''': Ko ha fefine Tonga na'e ako ki he ngaahi founga fakalaumālie. 'Oku ne ngaue'aki 'a e hipinosi ke tokoni ki he kakai ke nau ma'u ha fiemālie fakalaumālie.
-== Tulaga Faʻaletulafono i Samoa ==
+== Vakai foki ==
+* [[Fakakaukau]]
-I le taimi nei, '''e leai se tulafono faʻapitoa a le malo o Samoa e faʻatonutonu ai le faʻaaogaina o le hipinosi'''. E le o iai foʻi se faʻalapotopotoga faʻapitoa e tuʻuina atu laisene faʻapitoa mo tagata faʻapitoa i le hipinosi. O lona uiga, o soʻo se tagata e mafai ona faʻaigoaina o ia lava o se fai hipinosi. Peitaʻi, o le tele o tagata o loʻo faʻaaogaina le hipinosi i Samoa o fomaʻi laiseneina, fomaʻi mafaufau, poʻo tagata tomai faʻapitoa i le mafaufau ua aʻoaʻoina i fafo ma ua faʻaaogaina le hipinosi o se vaega o a latou togafitiga lautele. E sili ona vaʻavaʻai tagata i le tomai ma le tusipasi a le tagata o loʻo latou faʻaogaina, aemaise lava pe a fai o se togafitiga mo faʻafitauli ogaoga o le mafaufau. O le tulafono lautele e faʻasāina ai faiga taufaasesē, ma e tatau ona faʻaoga le hipinosi ma le faʻamaoni ma le faʻaaloalo.
+* [[Faito'o Fakakaukau]]
+* [[Fakamaama]]
-== Uiga Faʻaleaganuʻu ==
+* [[Hipinosi Fakafoki]]
+* [[Ngaahi Founga Fakamuimuita 'i Tonga]]
-O manatu faʻaleaganuʻu a Samoa e uiga i le hipinosi e fefiloi. O nisi vaega, aemaise lava tagata matutua, e ono vaʻai i ai ma le masalosalo ona o lona foliga tutusa ma nisi faiga faʻaleaganuʻu e le o malamalama lelei i ai. O le upu "faʻafolafolaina" e mafai ona faʻauigaina o se mea e taufaasesē pe faʻasesēina. I le isi itu, ona o le malosi o le talitonuga faʻa-Kerisiano i totonu o le atunuʻu, o nisi lotu e ono le taliaina le hipinosi, aemaise lava le [[Hipinosi Faʻamuli]] lea e ono fesootaʻi ma manatu e feteenai ma talitonuga faʻalelotu. Peitaʻi, o nisi ua amata ona iloa le eseesega i le va o le hipinosi faʻasaienisi ma faiga faʻaleaganuʻu. Afai e faʻaaogaina e se fomaʻi faʻatuatuaina ma faʻamoemoe e fesoasoani, e mafai ona taliaina lelei e le toʻatele. O le faʻaaloalo i tu ma aga, faʻalapotopotoga faʻalelotu, ma le faʻamatalaina manino o le faiga, o mea ia e taua tele mo le taliaina lautele.
-== Tagata Taʻutaʻua mai Samoa ==
-E ui ina toʻaitiiti, ae ua iai nisi tagata Samoa ua faʻaaogaina le hipinosi i a latou galuega:
-* '''Dr. Peniamina Tolovae''': O se fomaʻi faʻapitoa i le soifua maloloina o le mafaufau ua lauiloa i lona faʻaaogaina o metotia e aofia ai le hipinosi togafitiga mo tagata gasegase i Samoa. O ia o se tasi o fomaʻi muamua na faʻalauiloa le aoga o le mafaufau ma le tino i le atunuʻu.
-* '''Faʻafetai Ieremia''': O se tagata tomai faʻapitoa i le soifua maloloina o le mafaufau ma le faʻataʻitaʻiga, sa galue i Niu Sila ma ua toe foʻi mai e faʻatautaia ni aʻoaʻoga faʻapitoa i Samoa. Ua ia faʻaaogaina le hipinosi e fesoasoani ai i tagata e pulea le popole ma le atuatuvale.
-* '''Le Falemaʻi o le Soifua Maloloina o le Mafaufau i Motu o Samoa''': E ui e le o se tagata, o lenei falemaʻi ua faʻatagaina ai nisi o ana fomaʻi ma tagata tomai faʻapitoa e faʻaaogaina metotia faʻaonaponei e pei o le hipinosi i togafitiga, aemaise lava i le togafitia o faʻalavelave faʻafuaseʻi ma faʻafitauli o le mafaufau.
-* '''Nisi Faifeʻau Faʻapitoa''': O nisi faifeʻau ua aʻoaʻoina i metotia o le faʻamafanafanaga o le mafaufau ma ua faʻaaogaina ni faiga e pei o le hipinosi e fesoasoani ai i tagata lotu e foia faʻafitauli faʻalelagona, ae faʻatasi ma le tatalo ma le faʻalagolago i le Atua.
-== Vaʻai foʻi i ==
-* [[Faʻataulāitu]]
-* [[Fomaʻi Mafaufau]]
-* [[Togafitiga O le Mafaufau ma le Tino]]
-* [[Hipinosi Faʻamuli]]
-* [[Faʻanenefu]]
-* [[Soifua Maloloina o le Mafaufau i Samoa]]
-== Faʻamatalaga ==
-<references />
 [[Category:Hipinosi]]
-[[Category:Psychology]]
+[[Category:Fakakaukau]]